Με τον όρο «διατήρηση της γονιμότητας» ο ιατρός αναφέρεται στην προσπάθεια να βοηθηθούν οι ασθενείς να μπορέσουν να τεκνοποιήσουν σε μεταγενέστερο χρόνο. Η ανάγκη για διατήρηση της γονιμότητας ξεκίνησε με ασθενείς που πάσχουν από καρκίνο, αφού πλέον τα ποσοστά επιβίωση ολοένα και αυξάνονται, όμως τα τελευταία χρόνια επιλέγεται και από γυναίκες που δεν πάσχουν από καρκίνο.
Διατήρηση της Γονιμότητας
Υπογονιμότητα από τη Θεραπεία του καρκίνου
Η χημειοθεραπεία και οι θεραπείες ακτινοβολίας για καρκίνο και άλλες σοβαρές ασθένειες μπορούν να επηρεάσουν την αναπαραγωγική υγεία, αφού συχνά απειλούν τη σωστή λειτουργία των ωοθηκών και των όρχεων. Συγκεκριμένα η ακτινοθεραπεία στην περιοχή της πυέλου και ορισμένοι τύποι χημειοθεραπείας μπορεί να οδηγήσουν σε υπογονιμότητα αφού μπορεί να βλάψουν και υγιή κύτταρα στο σώμα όπως στο σπέρμα ή στα ωοθυλάκια.
Για πολλούς ασθενείς με καρκίνο, η μείωση ή η απώλεια της αναπαραγωγικής λειτουργίας είναι προσωρινή όμως παρ’ όλ’ αυτά πολλοί άνδρες και γυναίκες δεν την ανακτούν μετά από θεραπεία καρκίνου. Μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα που μοιάζουν με την εμμηνόπαυση (στις γυναίκες) ή την ανδρόπαυση (στους άνδρες), που υποδηλώνουν την αναπαραγωγική βλάβη. Στις γυναίκες, τα μειωμένα επίπεδα οιστρογόνων, λόγω ωοθηκικής ανεπάρκειας μπορεί να οδηγήσουν σε εξασθενημένη οστεϊκή μάζα, προβλήματα στον έλεγχο θερμοκρασίας του σώματος, αλλαγές στη διάθεση αλλά και σε μειωμένη σεξουαλική επιθυμία. Παρόμοια συμπτώματα εμφανίζονται και σε άνδρες με ανεπάρκεια στους όρχεις.
Υπογονιμότητα λόγω ηλικίας
Η συντήρηση της γονιμότητας, όπως ο ιστός των ωοθηκών ή η κρυοσυντήρηση των ωοκυττάρων, μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την πρόληψη της στειρότητας, καθώς και των γενετικών ανωμαλιών που σχετίζονται με την προχωρημένη μητρική ηλικία.
Υπογονιμότητα από τη Θεραπεία του καρκίνου
Η υπογονιμότητα μπορεί να προκληθεί από πληθώρα περιβαλλοντολογικών αιτιών όπως το κάπνισμα, το αλκοόλ, το βάρος κ.α. αλλά και παθογένειες, όπως η υδροσάλπιγγα, η ενδομητρίωση, ανωμαλίες στον τράχηλο, πρώιμη εμμηνόπαυση, ο ιός των θηλωμάτων κ.α.
Κάποιες από τις παθήσεις, αν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα μπορεί να οδηγήσουν σε μόνιμη βλάβη ή μέχρι και την υστερεκτομή.
Μέθοδοι διατήρησης της γονιμότητας
Οι κύριες μέθοδοι συντήρησης της γονιμότητας είναι η προστασία των ωοθηκών με αγωνιστές της GnRH, η κρυοσυντήρηση του ωοθηκικού ιστού, τα αυγά ή το σπέρμα ή τα έμβρυα μετά από in vitro γονιμοποίηση. Στην τελευταία περίπτωση η ασθενής μπορεί επίσης να επιλέξει να χρησιμοποιήσει ωάριο ή σπέρμα από δότη, ή σε υιοθεσία εμβρύου.
Κρυοσυντήρηση σπέρματος
Οι άνδρες που θέλουν να διατηρήσουν τη γονιμότητά τους προτού υποβληθούν σε θεραπεία για καρκίνο ή άλλη ασθένεια που απειλεί τη γονιμότητα μπορούν να κρυοσυντηρήσουν ή αλλιώς να παγώσουν το σπέρμα τους. Αυτή είναι η πιο εδραιωμένη μέθοδος συντήρησης γονιμότητας για τους άνδρες. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να γίνει άντληση του σπέρματος για μελλοντική χρήση.
Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης μεθόδους κρυοσυντήρησης δειγμάτων ιστών των όρχεων προκειμένου να μπορούν να επανεμφυτευθούν στο σώμα μετά τη θεραπεία.
Κρυοσυντήρηση του ωοθηκικού ιστού ή των ωοκυττάρων
Ορισμένες γυναίκες ασθενείς επιλέγουν να έχουν ωριμασμένα αυγά που εξάγονται και γονιμοποιούνται έξω από το σώμα με σπέρμα από σύντροφο ή δότη. Το έμβρυο που προκύπτει κατόπιν καταψύχεται μέχρις ότου η γυναίκα βρεθεί σε ύφεση από ασθένεια. Όταν η γυναίκα είναι έτοιμη να ξεκινήσει την εγκυμοσύνη, το έμβρυο αποψύχεται και εμφυτεύεται στη μήτρα για ωρίμανση και γέννηση.
Ενώ αυτή η επιλογή είναι η συνηθέστερη μέθοδος συντήρησης γονιμότητας στις γυναίκες, δεν είναι διαθέσιμη σε προ-εφηβικά κορίτσια, τα οποία δεν έχουν ώριμα αυγά που μπορούν να γονιμοποιηθούν.
Επιπλέον, επειδή αυτή η διαδικασία απαιτεί περίοδο ορμονικής διέγερσης διάρκειας δύο εβδομάδων για την ενθάρρυνση της ωρίμανσης αυγών, δεν είναι βέλτιστη για γυναίκες ασθενείς που έχουν διαγνωσθεί με καρκίνους ευαίσθητους σε ορμόνες (όπως καρκίνο του μαστού, καρκίνο των ωοθηκών κλπ.)
Εναλλακτικά μπορεί να κρυοσυντηρηθεί ιστός των ωοθηκών ο οποίος θα επανεμφυτευθεί στο σώμα επιτρέποντας έτσι την μεταγενέστερη ωρίμανση των ωοθηλακίων. Επειδή όμως υπάρχει ο κίνδυνος επανεισαγωγής καρκινικών κυττάρων δεν επιλέγεται συχνά. Αν και η in vitro ωρίμανση έχει επιτευχθεί πειραματικά, δεν είναι ακόμη κλινικά διαθέσιμη. Με αυτή την τεχνική, ο κρυοσυντηρούμενος ωοθηκικός ιστός θα μπορούσε ενδεχομένως να χρησιμοποιηθεί για την παρασκευή ωοκυττάρων που μπορούν να υποβληθούν απευθείας σε in vitro γονιμοποίηση.
Παρενέργειες
Σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό, τα άτομα με καρκίνο έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης αρτηριακών θρομβωτικών επεισοδίων. Αυτός ο κίνδυνος πιθανός να αυξηθεί περαιτέρω σε γυναίκες που υποβάλλονται σε ελεγχόμενη υπερδιέγερση των ωοθηκών για τη διατήρηση της γονιμότητας, αλλά συνήθως συνδέεται μόνο με περιπτώσεις συνδρόμου υπερδιέγερσης των ωοθηκών (OHSS).
Επομένως, για να αποφευχθούν παρενέργειες ή άλλες παθογένειες ακολουθείται πρωτόκολλο ελεγχόμενης υπερδιέγερσης των ωοθηκών (χρήση των αγωνιστών GnRH) καθώς και αντιπηκτική προφύλαξη σε συγκεκριμένες υποομάδες γυναικών, όπως εκείνες με άλλους παράγοντες κινδύνου υπερπηξίας ή σε εκείνους που αναπτύσσουν πρόωρο OHSS.